Zdolność kredytowa – co bank bierze pod uwagę i co naprawdę wpływa na decyzję?

Dwie osoby zarabiające tyle samo mogą otrzymać zupełnie inną maksymalną kwotę kredytu. Sam dochód nie przesądza bowiem o zdolności kredytowej. Bank analizuje również stabilność zarobków, koszty utrzymania, istniejące zobowiązania, historię spłat, liczbę osób w gospodarstwie domowym oraz parametry kredytu, o który składany jest wniosek.

Co więcej, wynik może różnić się między bankami. Każda instytucja stosuje własne modele oceny ryzyka, dlatego odmowa albo niska zdolność w jednym banku nie oznacza automatycznie identycznej decyzji w innym.

Czym właściwie jest zdolność kredytowa?

W uproszczeniu jest to ocena, czy klient będzie w stanie spłacać kredyt wraz z odsetkami w terminach wynikających z umowy.

Bank nie analizuje więc wyłącznie pytania:

„Ile zarabiasz?”

Znacznie ważniejsze jest:

„Ile pieniędzy zostaje Ci po uwzględnieniu kosztów życia i wszystkich zobowiązań oraz czy taki poziom dochodu można uznać za wystarczająco stabilny?”

Przy większych zobowiązaniach, szczególnie hipotecznych, analiza jest bardziej rozbudowana niż przy niewielkim kredycie konsumpcyjnym.

Dochód jest ważny, ale sama wysokość wynagrodzenia nie wystarczy

Im większy dochód pozostający do dyspozycji, tym zazwyczaj większa możliwość obsługi raty.

Nie oznacza to jednak prostego przelicznika:

10 tys. zł dochodu = konkretna kwota kredytu.

Bank ocenia również źródło pieniędzy.

Znaczenie może mieć między innymi:

• rodzaj zatrudnienia,
• okres zatrudnienia,
• długość obowiązywania umowy,
• regularność wpływów,
• historia osiągania dochodów,
• branża,
• sposób rozliczania działalności gospodarczej,
• udział dodatkowych i zmiennych składników wynagrodzenia.

Dochód wysoki, ale bardzo nieregularny, może zostać potraktowany inaczej niż nieco niższe, lecz stabilne wynagrodzenie osiągane przez dłuższy czas.

Czy umowa o pracę zawsze daje najlepszą zdolność?

Nie ma jednej zasady obowiązującej we wszystkich bankach.

Stała umowa o pracę jest stosunkowo łatwa do oceny pod względem regularności dochodów, dlatego zwykle nie sprawia większych problemów przy analizie.

Nie oznacza to jednak, że osoba prowadząca działalność gospodarczą albo pracująca na podstawie umów cywilnoprawnych nie może uzyskać wysokiego kredytu.

Bank może wtedy zwrócić większą uwagę na:

• okres uzyskiwania takiego dochodu,
• jego regularność,
• średnią z kilku lub kilkunastu miesięcy,
• sezonowość,
• dokumentację podatkową,
• ciągłość działalności.

Nieregularne dochody nie przekreślają automatycznie zdolności kredytowej. Muszą jednak dawać podstawę do uznania, że kredyt będzie mógł być regularnie obsługiwany.

Bank odejmuje koszty życia

To drugi bardzo ważny element.

Załóżmy, że dwie osoby zarabiają po 7000 zł netto.

Pierwsza mieszka sama i ma stosunkowo niewielkie stałe koszty.

Druga utrzymuje większe gospodarstwo domowe i ponosi znacznie wyższe wydatki.

Pomimo identycznego wynagrodzenia ich zdolność kredytowa może być inna.

Bank może uwzględniać między innymi:

• czynsz,
• opłaty za mieszkanie,
• żywność,
• transport,
• koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego,
• liczbę osób pozostających na utrzymaniu,
• inne regularne wydatki.

Nie zawsze bank przyjmuje dokładnie kwotę deklarowaną przez klienta. Własne modele mogą określać minimalne koszty utrzymania gospodarstwa w zależności od jego wielkości.

Liczba osób na utrzymaniu ma znaczenie

Dziecko samo w sobie nie oznacza braku zdolności kredytowej.

Zmienia jednak strukturę gospodarstwa domowego i poziom kosztów, które bank bierze pod uwagę.

Przykładowo para z dochodem 12 tys. zł netto bez dzieci może mieć inną zdolność niż rodzina osiągająca identyczny dochód i utrzymująca troje dzieci.

Bank analizuje bowiem nie tylko wpływy, ale również kwotę pozostającą po uwzględnieniu typowych wydatków gospodarstwa.

Dlatego porównywanie swojej zdolności z kolegą z pracy wyłącznie na podstawie pensji często prowadzi do błędnych wniosków.

Kredyt, który już spłacasz, obniża możliwości

Każda rata zmniejsza środki dostępne na obsługę następnego zobowiązania.

Bank uwzględni więc między innymi:

• kredyty gotówkowe,
• kredyty samochodowe,
• kredyty hipoteczne,
• pożyczki,
• zakupy ratalne,
• inne zobowiązania widoczne w analizowanych bazach i dokumentach.

Nawet niewielkie raty mogą mieć znaczenie, jeżeli jest ich wiele.

Pięć zobowiązań po 200–300 zł miesięcznie może łącznie obciążać budżet bardziej niż jeden kredyt, którego klient intuicyjnie uważa za „duży”.

Karta kredytowa może obniżyć zdolność nawet wtedy, gdy jej nie używasz

To jeden z częściej pomijanych elementów.

Załóżmy, że klient posiada kartę kredytową z limitem 20 tys. zł, ale aktualnie nie ma na niej żadnego zadłużenia.

Z punktu widzenia właściciela:

„Nie jestem nikomu winien ani złotówki”.

Z punktu widzenia banku:

„Klient ma możliwość w każdej chwili wykorzystać 20 tys. zł kredytu”.

Dlatego bank może uwzględnić dostępny limit przy analizie zdolności.

Podobnie jest z limitem odnawialnym w rachunku.

Przed złożeniem dużego wniosku kredytowego warto więc sprawdzić, czy naprawdę potrzebne są wszystkie posiadane limity.

Zakupy na raty również się liczą

Rata za telefon, telewizor czy sprzęt AGD może wydawać się mało istotna.

Dla banku jest jednak zobowiązaniem.

Jeżeli miesięcznie płacisz:

• 180 zł za telefon,
• 250 zł za sprzęt,
• 400 zł za wcześniejszą pożyczkę,

łączne miesięczne obciążenie wynosi już 830 zł.

Przy kredycie hipotecznym taka kwota może mieć zauważalny wpływ na maksymalną zdolność.

Właśnie dlatego spłacenie niewielkich zobowiązań przed złożeniem wniosku czasami daje lepszy efekt niż próba zwiększenia dochodu o niewielką kwotę.

Historia kredytowa – bank sprawdza nie tylko obecne długi

Znaczenie ma również sposób spłacania wcześniejszych zobowiązań.

Bank może korzystać z informacji znajdujących się w BIK.

Istotne są między innymi:

• terminowość spłat,
• aktualne zobowiązania,
• sposób korzystania z limitów,
• nowe kredyty,
• historia wcześniejszych produktów kredytowych.

Regularne opóźnienia mogą pogorszyć ocenę klienta.

Pojedyncza drobna sytuacja nie musi automatycznie prowadzić do odmowy, ale im poważniejsze i bardziej powtarzalne problemy ze spłatą, tym większe ryzyko z punktu widzenia banku.

Wysoki wynik BIK nie gwarantuje kredytu

Ocena punktowa BIK może być pomocnym elementem oceny własnej historii, ale nie jest decyzją kredytową banku.

Bank posiada własny scoring.

Może uwzględniać informacje z BIK, a jednocześnie analizować:

• dochody,
• zatrudnienie,
• koszty życia,
• wysokość kredytu,
• okres spłaty,
• zabezpieczenie,
• własną politykę ryzyka.

Dlatego osoba z dobrą historią kredytową nadal może nie posiadać wystarczającej zdolności do kredytu o określonej wysokości.

I odwrotnie: sama wysokość wyniku widocznego w raporcie nie pozwala dokładnie przewidzieć decyzji wszystkich banków.

Duża liczba nowych zobowiązań może wyglądać gorzej

Bank nie patrzy wyłącznie na to, czy raty są spłacane terminowo.

Znaczenie może mieć również tempo zadłużania się.

Jeżeli w krótkim okresie klient otworzył:

• kartę kredytową,
• limit w koncie,
• kredyt gotówkowy,
• kilka zakupów ratalnych,

jego sytuacja może zostać oceniona inaczej niż w przypadku osoby z jednym stabilnie spłacanym zobowiązaniem.

Szybkie zwiększanie zadłużenia może być sygnałem wyższego ryzyka.

Zapytania kredytowe również pojawiają się w historii

Przy poszukiwaniu kredytu warto działać rozsądnie.

Składanie bardzo wielu pełnych wniosków kredytowych w krótkim czasie nie jest tym samym co zwykłe sprawdzanie oferty czy korzystanie z kalkulatora.

Historia aktywności kredytowej może być jednym z elementów oceny klienta.

Nie oznacza to, że pojedyncze porównanie kilku banków przekreśli możliwość uzyskania finansowania.

Warto natomiast unikać chaotycznego składania wniosków o różne kredyty bez wcześniejszego oszacowania swoich możliwości.

Okres kredytowania zmienia zdolność

Przy tej samej kwocie kredytu krótszy okres oznacza zazwyczaj wyższą miesięczną ratę.

Wyższa rata wymaga natomiast większego miesięcznego dochodu pozostającego do dyspozycji.

Dlatego wydłużenie okresu spłaty może zwiększyć zdolność kredytową.

Nie oznacza to jednak, że jest automatycznie korzystniejsze.

Dłuższy okres może oznaczać:

• niższą miesięczną ratę,
• ale dłuższe naliczanie odsetek,
• a więc potencjalnie wyższy całkowity koszt kredytu.

Zdolność kredytowa i opłacalność kredytu to dwie różne kwestie.

Oprocentowanie również wpływa na wynik

Bank musi ocenić, czy klient będzie w stanie regulować raty wynikające z warunków finansowania.

Jeżeli koszt kredytu jest wyższy, rata może być większa, a tym samym maksymalna dostępna kwota finansowania niższa.

Przy kredytach długoterminowych bank bierze również pod uwagę ryzyko związane ze zmianami kosztu finansowania zgodnie ze swoimi procedurami oraz obowiązującymi wymaganiami.

Dlatego zdolność kredytowa może zmieniać się wraz z warunkami rynkowymi, nawet jeśli wynagrodzenie klienta pozostaje identyczne.

Rodzaj kredytu ma znaczenie

Ta sama osoba może otrzymać inną ocenę zdolności przy:

• kredycie hipotecznym,
• kredycie gotówkowym,
• karcie kredytowej,
• limicie w rachunku.

Powód jest prosty.

Produkty różnią się:

• okresem spłaty,
• oprocentowaniem,
• sposobem zabezpieczenia,
• wielkością rat,
• ryzykiem dla banku.

Nie należy więc przenosić wyniku z internetowego kalkulatora kredytu gotówkowego bezpośrednio na możliwości uzyskania hipoteki.

Wiek może mieć znaczenie przy długim kredycie

Przy kredycie hipotecznym spłacanym przez kilkadziesiąt lat bank może określać maksymalny wiek kredytobiorcy na dzień zakończenia umowy.

Przykładowo osoba w wieku 30 lat może mieć dostęp do dłuższego okresu finansowania niż osoba mająca 60 lat.

Jeżeli bank skróci maksymalny okres kredytu, rata może wzrosnąć.

A wyższa rata może oznaczać niższą zdolność.

Konkretne limity zależą od polityki danej instytucji i mogą różnić się pomiędzy bankami.

Świadczenia rodzinne nie zawsze są traktowane jak zwykłe wynagrodzenie

Przy ocenie dochodu bank bierze pod uwagę jego trwałość oraz przewidywany okres otrzymywania.

Dotyczy to również świadczeń rodzinnych.

Przykładowo świadczenie 800+ może być uwzględniane przez bank zgodnie z jego polityką, ale przy wieloletnim kredycie hipotecznym znaczenie ma również to, przez jak długi czas świadczenie będzie jeszcze przysługiwać.

Nie należy więc automatycznie dodawać wszystkich świadczeń do pensji i na tej podstawie samodzielnie wyliczać maksymalnego kredytu.

Sposób traktowania dodatkowych źródeł dochodu może być różny w poszczególnych bankach.

Małżeństwo nie zawsze oznacza większą zdolność

Dołączenie drugiej osoby do kredytu może pomóc, jeśli wnosi ona dodatkowy stabilny dochód.

Ale nie zawsze.

Jeżeli druga osoba ma:

• niewielkie dochody,
• duże raty,
• wysokie limity kredytowe,
• problemy w historii spłat,

wspólny wniosek może wyglądać mniej korzystnie, niż sugerowałoby samo dodanie dwóch wynagrodzeń.

Bank analizuje cały finansowy obraz gospodarstwa.

Nie wystarczy więc policzyć:

7000 zł + 5000 zł = 12 000 zł dochodu.

Trzeba jednocześnie uwzględnić zobowiązania i koszty utrzymania obu osób.

Przykład dwóch osób z takim samym dochodem

Wyobraźmy sobie dwóch kredytobiorców zarabiających po 8000 zł netto.

Osoba A

• brak rat,
• brak karty kredytowej,
• jednoosobowe gospodarstwo,
• stabilne zatrudnienie,
• terminowa historia kredytowa.

Osoba B

• rata kredytu 1200 zł,
• karta z limitem 15 tys. zł,
• dwie osoby na utrzymaniu,
• kilka aktywnych rat zakupowych.

Dochód jest identyczny.

Kwota pozostająca na potencjalną obsługę nowego kredytu już nie.

Dlatego zdolność osoby A może być wyraźnie wyższa.

Co można zrobić przed złożeniem wniosku?

Najpierw warto przejrzeć własne finanse dokładnie tak, jak później zrobi to bank.

1. Sprawdź istniejące zobowiązania

Zapisz wszystkie raty, karty i limity.

Nawet te, których prawie nie używasz.

2. Rozważ spłatę małych kredytów

Jeżeli do zakończenia niewielkiej raty pozostało kilka miesięcy, jej wcześniejsze zamknięcie może poprawić miesięczny bilans.

Trzeba jednak sprawdzić, czy rzeczywiście ma to sens finansowy.

3. Zastanów się nad niepotrzebnymi limitami

Karta kredytowa z wysokim limitem trzymana „na wszelki wypadek” może ograniczać zdolność.

4. Sprawdź historię kredytową

Lepiej wykryć błędne lub nieaktualne dane przed złożeniem ważnego wniosku niż podczas analizy bankowej.

5. Nie zaciągaj nowych zobowiązań bez potrzeby

Zakup samochodu na kredyt na kilka tygodni przed wnioskiem hipotecznym może istotnie zmienić wynik.

Czego nie robić tylko po to, żeby „podbić zdolność”?

Nie warto sztucznie przedstawiać kosztów gospodarstwa jako nierealnie niskich.

Bank może korzystać z własnych minimalnych założeń i weryfikować informacje przekazane przez klienta.

Podobnie niewiele daje chwilowe przelanie większej sumy pieniędzy na rachunek, jeżeli nie jest ona regularnym dochodem.

Bank analizuje źródło oraz stabilność pieniędzy, a nie tylko saldo widoczne jednego dnia.

Ryzykowne jest również zaciąganie małego kredytu wyłącznie po to, aby „zbudować scoring”, jeśli nie ma rzeczywistej potrzeby korzystania z finansowania. Historia kredytowa jest tylko jednym z elementów całej oceny.

Kalkulator zdolności jest tylko orientacyjny

Internetowe kalkulatory są przydatne do wstępnego sprawdzenia, czy planowana kwota znajduje się w ogóle w zasięgu domowego budżetu.

Nie należy jednak traktować wyniku:

„zdolność 520 000 zł”

jak promesy bankowej.

Kalkulator nie zna wszystkich zasad konkretnej instytucji.

Może nie uwzględnić dokładnie:

• rodzaju dochodu,
• wszystkich kosztów,
• własnego scoringu banku,
• warunków konkretnego produktu,
• szczegółów historii kredytowej,
• indywidualnych ograniczeń.

Ostateczna decyzja pojawia się dopiero po pełnej analizie wniosku.

Dlaczego dwa banki mogą policzyć zupełnie inne kwoty?

Banki mają własne modele ryzyka.

Jeden może inaczej podejść do działalności gospodarczej.

Drugi może inaczej policzyć premię uzależnioną od wyników.

Trzeci przyjmie inną metodę oceny kosztów gospodarstwa.

Różnić mogą się również sposób uwzględniania limitów, minimalne wymagania dochodowe czy założenia dotyczące okresu kredytowania.

Dlatego wynik zdolności nie jest jedną obiektywną liczbą przypisaną do człowieka.

To rezultat konkretnej analizy przeprowadzonej dla konkretnego produktu w konkretnym banku.

Sześć elementów, które warto sprawdzić przed wnioskiem

Najprostsza kontrola wygląda tak:

1. Dochód – jaka część jest stabilna i regularna?
2. Koszty życia – ile realnie kosztuje gospodarstwo domowe?
3. Raty – jakie miesięczne zobowiązania są już aktywne?
4. Karty i limity – które są rzeczywiście potrzebne?
5. Historia kredytowa – czy wszystkie zobowiązania były spłacane prawidłowo?
6. Planowana rata – czy będzie bezpieczna również wtedy, gdy domowy budżet chwilowo się pogorszy?

Ostatni punkt jest szczególnie ważny.

Maksymalna zdolność kredytowa nie powinna automatycznie stawać się kwotą, którą trzeba pożyczyć.

Bank odpowiada na pytanie, czy według jego modelu klient może otrzymać określone finansowanie. Kredytobiorca powinien dodatkowo odpowiedzieć sobie na inne: czy rata pozostawi wystarczająco dużo miejsca na oszczędności, nieprzewidziane wydatki i normalne życie.

Najbezpieczniejsza zdolność kredytowa nie jest więc najwyższą liczbą wyświetloną przez kalkulator. Jest nią taki poziom zadłużenia, przy którym domowy budżet nadal działa również wtedy, gdy pojawi się droższy miesiąc, niespodziewany wydatek albo chwilowy spadek dochodów.