Ile gotówki warto trzymać w domu na czarną godzinę?

Awaria terminali, brak prądu, problem z bankowością elektroniczną albo nagła potrzeba wyjazdu mogą sprawić, że pieniądze na koncie przez kilka godzin staną się znacznie mniej użyteczne niż niewielki zapas banknotów w domu. Nie oznacza to jednak, że rozsądnym rozwiązaniem jest wypłacenie z banku całych oszczędności.

Awaryjna gotówka powinna przede wszystkim pozwolić rodzinie funkcjonować przez krótki okres bez dostępu do płatności elektronicznych. Aktualny rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” zaleca przygotowanie domowych zapasów na minimum trzy dni i uwzględnia wśród nich gotówkę w różnych nominałach. Nie wskazuje jednak jednej konkretnej kwoty odpowiedniej dla każdego gospodarstwa domowego. Gov.pl

Po co trzymać gotówkę, skoro można płacić kartą?

Na co dzień karta i telefon są wygodniejsze od banknotów. Problem pojawia się wtedy, gdy infrastruktura, od której zależą płatności elektroniczne, przestaje działać.

Dłuższy brak energii elektrycznej może ograniczyć możliwość płacenia kartą, korzystania z bankomatów, internetu czy telefonu. Rządowy poradnik dotyczący blackoutu wskazuje właśnie zapas gotówki w różnych nominałach jako jeden z elementów przygotowania na taką sytuację. Gov.pl

Nie trzeba przy tym wyobrażać sobie wyłącznie wielkiego kryzysu.

Awaryjna rezerwa może przydać się również przy:

• lokalnej awarii terminali,
• niedostępności bankowości mobilnej,
• problemach z kartą,
• czasowym braku internetu,
• konieczności szybkiego wyjazdu,
• awarii bankomatu,
• sytuacji, w której mały punkt usługowy przyjmuje chwilowo tylko gotówkę.

W takim przypadku kilkaset złotych dostępnych od ręki może być praktyczniejsze niż znacznie większa kwota znajdująca się na rachunku.

Nie zaczynaj od pytania „1000 czy 5000 zł?”

Lepszym pytaniem jest:

Ile pieniędzy moja rodzina potrzebuje na kilka dni podstawowego funkcjonowania?

Rządowe zalecenia dotyczące przygotowania kryzysowego mówią o domowych zapasach na minimum trzy dni. To dobry punkt wyjścia również przy ustalaniu gotówkowej rezerwy, choć nie oznacza, że dla każdego dokładnie trzy dni będą wystarczające. Gov.pl

Najpierw warto policzyć wydatki, które rzeczywiście mogą pojawić się w krótkiej sytuacji awaryjnej.

Jak policzyć własną kwotę awaryjnej gotówki?

Można zastosować prosty model.

Zapisz przewidywane wydatki na:

• żywność,
• wodę,
• paliwo lub transport,
• leki,
• podstawowe artykuły higieniczne,
• drobne nieprzewidziane zakupy.

Następnie pomnóż dzienny koszt przez liczbę dni, na które chcesz przygotować rezerwę.

Przykład czysto orientacyjny:

Nie jest to uniwersalna rekomendowana kwota. Pokazuje jedynie sposób liczenia.

Dla jednej osoby mieszkającej w mieście wynik może być znacznie niższy. Rodzina z dziećmi, samochodem i regularnie kupowanymi lekami może potrzebować większej rezerwy.

Dlaczego kilka dni to lepszy punkt odniesienia niż miesięczne wydatki?

Awaryjna gotówka nie powinna zastępować poduszki finansowej.

To dwa różne zabezpieczenia.

Poduszka finansowa służy między innymi do poradzenia sobie z utratą pracy, dużą awarią albo nagłym spadkiem dochodów. Zwykle obejmuje znacznie większą sumę i może znajdować się na rachunku bankowym lub innych odpowiednio płynnych instrumentach.

Gotówka w domu ma rozwiązywać inny problem:

krótkotrwały brak dostępu do pieniędzy elektronicznych.

Dlatego próba przechowywania w mieszkaniu równowartości sześciu miesięcy wydatków może tworzyć więcej ryzyka niż korzyści.

Ile może potrzebować jedna osoba?

Załóżmy, że jedna osoba ma w domu zapas podstawowej żywności, nie potrzebuje regularnie drogich leków i mieszka w miejscu, gdzie większość codziennych potrzeb znajduje się w pobliżu.

Jej awaryjne wydatki mogą obejmować przede wszystkim:

• uzupełnienie jedzenia,
• drobne zakupy w aptece,
• transport,
• niewielką rezerwę na nieplanowane sytuacje.

W takim scenariuszu nie trzeba automatycznie przechowywać kilku tysięcy złotych.

Znacznie rozsądniej policzyć realny koszt kilku dni.

Rodzina z dziećmi potrzebuje innego zapasu

W gospodarstwie kilkuosobowym suma rośnie szybciej.

Dochodzi większe zużycie żywności, dodatkowe potrzeby dzieci, ewentualny transport kilku osób oraz większa liczba nieprzewidzianych wydatków.

Przykładowo rodzina może potrzebować środków na:

• paliwo,
• żywność dla kilku osób,
• produkty dla małego dziecka,
• leki,
• transport,
• dodatkowe zapasy.

Dlatego nie ma sensu kopiować kwoty polecanej przez samotną osobę prowadzącą zupełnie inny tryb życia.

Duże znaczenie ma miejsce zamieszkania

Ten sam zapas pieniędzy może mieć inną wartość dla mieszkańca centrum dużego miasta i dla osoby mieszkającej kilkanaście kilometrów od najbliższej większej miejscowości.

Na wsi lub przedmieściach większego znaczenia może nabierać paliwo.

W centrum miasta istotniejszy może być transport publiczny, taksówka albo możliwość zrobienia zakupów w kilku punktach znajdujących się w pobliżu.

Właśnie dlatego własne wydatki są lepszym punktem odniesienia niż internetowa lista typu „każdy powinien mieć 3000 zł”.

Nie trzymaj całej kwoty w banknotach 200 i 500 zł

To jeden z najbardziej praktycznych elementów całego przygotowania.

Rządowe zalecenia mówią o gotówce w różnych nominałach. Gov.pl

Jeśli terminal nie działa, niewielki sklep może mieć również problem z wydawaniem reszty.

Dlatego rezerwa składająca się wyłącznie z dużych banknotów może być mniej użyteczna.

Praktyczniejszy zestaw może zawierać:

• banknoty 10 zł,
• banknoty 20 zł,
• banknoty 50 zł,
• część kwoty w banknotach 100 zł.

Nie trzeba przesadzać z monetami, ale niewielka ich ilość również może być przydatna.

Czy trzymać w domu euro albo dolary?

Dla większości osób przygotowujących rezerwę na awarię w Polsce pierwszym wyborem powinna być gotówka w złotych.

To właśnie nią najłatwiej zapłacić za podstawowe zakupy.

Waluta obca może mieć sens dodatkowo, jeśli ktoś:

• regularnie podróżuje,
• mieszka blisko granicy,
• pracuje lub często przebywa za granicą,
• chce mieć niewielką rezerwę na nagły wyjazd.

Nie powinna jednak zastępować podstawowej rezerwy w walucie używanej na co dzień.

Nie myl awaryjnej gotówki z przechowywaniem całego majątku w domu

Jeśli ktoś ma 50 tys. zł oszczędności, nie oznacza to, że powinien wypłacić 50 tys. zł i schować je w mieszkaniu.

Duża kwota gotówki tworzy nowe problemy:

• ryzyko kradzieży,
• ryzyko pożaru,
• możliwość przypadkowego zgubienia,
• brak odsetek,
• stopniową utratę siły nabywczej przez inflację.

Awaryjny zapas powinien więc być na tyle duży, żeby spełniał swoją funkcję, ale nie na tyle duży, żeby jego utrata stała się poważnym ciosem dla domowych finansów.

Gdzie trzymać gotówkę w domu?

Najgorszym pomysłem jest trzymanie pieniędzy w oczywistych miejscach.

Szuflada nocnego stolika, koperta w szafie czy pudełko z dokumentami to lokalizacje, które łatwo sprawdzić.

Jednocześnie awaryjna gotówka nie powinna być schowana tak skutecznie, że w stresującej sytuacji domownicy nie będą wiedzieli, gdzie jej szukać.

Dobre miejsce powinno:

• być niedostępne dla przypadkowych osób,
• chronić pieniądze przed wilgocią,
• nie znajdować się przy źródle ciepła,
• być znane przynajmniej jednej dodatkowej zaufanej osobie w gospodarstwie.

Przy większej kwocie można rozważyć odpowiednio zamocowany sejf domowy, ale dla niewielkiej rezerwy samo kupowanie drogiego zabezpieczenia może być nieproporcjonalne do wartości przechowywanej gotówki.

Czy dzielić pieniądze na kilka miejsc?

Niewielką rezerwę można podzielić.

Na przykład część może znajdować się w miejscu przeznaczonym na domowe zabezpieczenie, a mniejsza suma w przygotowanym zestawie awaryjnym.

Ma to jedną zaletę: utrata dostępu do jednego miejsca nie oznacza automatycznie utraty całej rezerwy.

Nie warto jednak tworzyć kilkunastu schowków.

Po kilku miesiącach można zwyczajnie zapomnieć, gdzie znajduje się część pieniędzy.

Gotówka w plecaku ewakuacyjnym to osobna rezerwa

Rządowe materiały dotyczące przygotowania kryzysowego wskazują również na przygotowanie zestawu umożliwiającego szybkie opuszczenie miejsca zamieszkania. Gov.pl

Jeżeli ktoś przygotowuje taki plecak, niewielka część awaryjnej gotówki może znajdować się właśnie tam.

Nie powinna być jednak jedynym zapasem.

Plecak może zostać zabrany, przeniesiony lub wykorzystany przez jednego członka rodziny, podczas gdy pozostałe osoby nadal pozostają w domu.

Co z kartami i rachunkami w kilku bankach?

Gotówka jest tylko jedną z warstw zabezpieczenia.

Drugą może być dostęp do więcej niż jednego sposobu płatności.

Osoba korzystająca wyłącznie z jednej karty, jednego rachunku i jednej aplikacji jest mocniej uzależniona od pojedynczej instytucji oraz konkretnego telefonu.

Można więc rozważyć:

• drugą kartę płatniczą,
• zapasową kartę przechowywaną oddzielnie,
• rachunek w drugim banku,
• niewielki zapas gotówki.

Nie każdy potrzebuje wszystkich tych rozwiązań. Chodzi o to, żeby awaria jednego elementu nie oznaczała całkowitego braku możliwości zapłaty.

Czy 500 zł wystarczy?

Dla jednej osoby na krótki okres — być może.

Dla pięcioosobowej rodziny potrzebującej paliwa, leków i większych zakupów — prawdopodobnie będzie to znacznie mniejszy margines bezpieczeństwa.

Sama liczba niczego więc nie rozstrzyga.

Trzeba odnieść ją do realnych kosztów.

Czy 5000 zł to przesada?

Również zależy od sytuacji.

Dla gospodarstwa domowego wydającego dużo pieniędzy na niezbędne leki, korzystającego z samochodu i utrzymującego kilka osób taka suma może być uzasadniona jako element większego planu.

Dla samotnej osoby z niewielkimi codziennymi wydatkami może być natomiast niepotrzebnie dużą kwotą przechowywaną poza systemem bankowym.

Najlepszy test brzmi:

Na co konkretnie wydam te pieniądze podczas kilku dni problemów z płatnościami elektronicznymi?

Jeżeli trudno znaleźć odpowiedź, kwota prawdopodobnie została ustalona przypadkowo.

Awaryjna gotówka nie powinna być naruszana przy zwykłych wydatkach

Dobrze potraktować ją podobnie jak apteczkę.

Nie wyjmujemy z niej pieniędzy dlatego, że zabrakło drobnych na dostawę jedzenia.

Jeżeli rezerwa będzie regularnie wykorzystywana na codzienne zakupy, w chwili prawdziwej awarii może okazać się pusta.

Pomaga osobna koperta albo inne wydzielone miejsce z jasnym przeznaczeniem.

Raz na pół roku wykonaj prosty test

Awaryjna gotówka nie wymaga skomplikowanego zarządzania.

Wystarczy co kilka miesięcy sprawdzić:

1. czy pieniądze nadal znajdują się na miejscu,
2. czy domownicy wiedzą o rezerwie,
3. czy struktura nominałów jest praktyczna,
4. czy zmieniły się podstawowe wydatki rodziny,
5. czy kwota nadal odpowiada kilku dniom podstawowych kosztów.

Jeżeli wcześniej jedna osoba używała samochodu, a obecnie dwa auta są potrzebne codziennie, potrzebna rezerwa może się zmienić.

Podobnie będzie po pojawieniu się dziecka albo rozpoczęciu regularnego przyjmowania kosztownych leków.

Najprostszy sposób ustalenia kwoty

Zamiast wybierać przypadkowe 1000, 3000 czy 5000 zł, można przejść przez cztery kroki.

Najpierw oszacuj koszt podstawowego funkcjonowania gospodarstwa przez trzy dni.

Następnie dodaj transport, leki i inne wydatki, których nie da się łatwo odłożyć.

Potem dodaj niewielki margines na nieprzewidziane sytuacje.

Na końcu przygotuj kwotę w kilku nominałach.

Taka metoda jest znacznie bardziej użyteczna niż jedna uniwersalna liczba. Oficjalne polskie zalecenia wskazują, by przygotować domowe zapasy na minimum trzy dni i posiadać gotówkę w różnych nominałach, ale nie określają jednej obowiązkowej sumy. Gov.pl

Awaryjna gotówka ma zapewnić kilka dni swobody wtedy, gdy karta, telefon lub bankomat chwilowo nie pomagają. Nie ma natomiast zastępować konta bankowego ani całej poduszki finansowej. Najrozsądniejsza kwota to ta, którą można powiązać z konkretnymi wydatkami własnego gospodarstwa, zamiast z przypadkową liczbą znalezioną w internecie.